Ψάρια στο κόκκινο....

Ο οδηγός του υπεύθυνου ψαροφάγου: Τι να μη φάμε, αν θέλουμε να ξαναφάμε
Η υπεραλίευση αδειάζει τις θάλασσες, αλλά σύντομα και τα... πιάτα μας. Ποια είδη ψαριών και θαλασσινών απειλούνται με εξαφάνιση; Σε ποια πρέπει να λέμε «όχι»; Tι να προσέχουμε όταν τα αγοράζουμε; Το ΟΙΚΟ μίλησε με επιστήμονες, ψαράδες και εστιάτορες και δίνει τις απαντήσεις.
Tα ψαρέψαμε και τα ξαναψαρέψαμε: με υπερσύγχρονους αλιευτικούς στόλους, με εξελιγμένες μεθόδους, με «έξυπνα» εργαλεία από τα οποία δεν γλιτώνει τίποτα. Σύμφωνα με την «κόκκινη λίστα» που δημοσίευσε πρόσφατα η Greenpeace, τα 3/4 των ιχθυαποθεμάτων διεθνώς είτε είναι υπεραλιευμένα και αντιμετωπίζουν άμεση απειλή, είτε βρίσκονται στα πρόθυρα κατάρρευσης, είτε έχουν ήδη εξαφανιστεί. Παρ' όλα αυτά, μόλις το 1% της έκτασης των ωκεανών του πλανήτη υπόκειται σε καθεστώς απόλυτης προστασίας. Οπως φαίνεται, τα τελευταία αλιεύματα που έχουν απομείνει βρίσκονται σήμερα στα ράφια των σούπερ μάρκετ ή ήδη στο πιάτο μας. Και το χειρότερο είναι ότι δεν το γνωρίζουμε.

Ποια είδη κινδυνεύουν

Σε παγκόσμιο επίπεδο, πρόκειται για διάφορα είδη τόνου, μπακαλιάρου και γαρίδας, για τον ξιφία, τη γλώσσα, το κοκκινόψαρο, το σολομό και το γαλέο, δηλαδή για ευρέως διαδεδομένα αλιεύματα που βρίσκονται σε αφθονία στο καλάθι της νοικοκυράς, όχι όμως και στις θάλασσες. Αυτά εισάγονται στην Ελλάδα, φτάνουν στα ψυγεία των σούπερ μάρκετ, χωρίς επαρκή σήμανση ή πληροφορίες σχετικά με την κατάστασή τους, τον τόπο και τον τρόπο αλίευσης κ.λπ. Παράλληλα και στην Ελλάδα, τα αποθέματα μπακαλιάρου και γαρίδας μειώνονται, ενώ η υπεραλίευση πλήττει και είδη όπως η κουτσομούρα, το μπαρμπούνι, η καραβίδα κ.ά.

«Ολοι έχουμε ευθύνη για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί, γιατί όλοι διαδραματίζουμε ρόλο στη διαμόρφωση της αγοράς», εξηγεί η Ναταλία Τσιγαρίδου, υπεύθυνη Δικτύου Δράσης Καταναλωτών της Greenpeace. «Με τα ψάρια συμβαίνει ένας παραλογισμός, που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την τάση για κατανάλωση «πράσινων» προϊόντων, που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια. Ενώ σε μια μεγάλη γκάμα αγαθών έχουμε την επιλογή, και είναι αρκετά εύκολο, να στραφούμε στα πιο φιλικά προς το περιβάλλον, στα ψάρια δεν γίνεται, γιατί δεν υπάρχουν οι πληροφορίες που θα μας επιτρέψουν να το κάνουμε. Ως Greenpeace, όταν πρωτοερχόμαστε σε επαφή με τα σούπερ μάρκετ ζητώντας κάποιες διευκρινίσεις για τα είδη που διαθέτουν στα ράφια τους, η απάντηση είναι «δεν ξέρω», γιατί και οι ίδιοι οι λιανέμποροι δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση στην πληροφορία, ενδεικτικό της κατάστασης που έχει παγιωθεί».

Τι φταίει

Οι θάλασσες αδειάζουν από ψάρια με εντατικούς ρυθμούς, όμως μέτρα για τη σωτηρία τους και την ανάκαμψη των πληθυσμών δεν λαμβάνονται. Τι μας οδηγεί στην καταστροφή;
• Η παράνομη και πειρατική αλιεία με τζίρο 9,5 δισ. δολάρια ετησίως «πιάνει» ποσότητες μεγαλύτερες από τις ποσοστώσεις που προβλέπει η νομοθεσία.
• Οι μέθοδοι ψαρέματος που συχνά χρησιμοποιούνται είναι καταστροφικές. Με αυτές, εκτός από το είδος που ενδιαφέρει τον ψαρά, αλιεύονται και πολλά άλλα ακόμη (νεαρά άτομα που δεν έχουν φτάσει σε ηλικία αναπαραγωγής καθώς επίσης και μη εμπορικά ή ανεπιθύμητα είδη με κίνδυνο εξαφάνισης, όπως δελφίνια, θαλάσσιες χελώνες κ.ά.), που συνήθως ξαναρίχνονται στη θάλασσα νεκρά ή χωρίς καμία ελπίδα επιβίωσης. Πρόκειται για τα λεγόμενα παρεμπίπτοντα αλιεύματα, που απαρτίζουν το 1/4 του συνόλου.
• Οι επιδοτήσεις. «Υπάρχει και το θέμα των επιδοτήσεων στην αλιεία», σημειώνει ο κ. Κωνσταντίνος Στεργίου, καθηγητής Ιχθυολογίας - Αλιευτικής Βιολογίας του ΑΠΘ. «Στην ουσία, στην Ευρώπη επιδοτείσαι για να υπεραλιεύεις. Αν δεν υπήρχε επιδότηση, δεν θα σε συνέφερε να πιάσεις αυτά τα ψάρια, γιατί δεν θα είχες οικονομικό όφελος». «Λόγω της αλιευτικής πίεσης, τα ψάρια οδηγούνται στο να αναπαράγονται νωρίτερα και να γίνονται μικρότερα σε μέγεθος», εξηγεί. «Στη θάλασσα όσο πιο μεγάλος είσαι, σε τόσο υψηλότερο τροφικό επίπεδο βρίσκεσαι. Ομως επειδή εξαφανίζονται οι κορυφαίοι θηρευτές, δηλαδή τα μεγάλα ψάρια, το «πλεονέκτημα» το έχουν πια ψάρια μικρότερα σε μέγεθος αλλά και βακτήρια, μέδουσες, κεφαλόποδα. Το οικοσύστημα γίνεται πιο ανώριμο και απειλείται η σταθερότητά του. Και θα έρθει η στιγμή που η δομή του θα είναι τέτοια, που πλέον δεν θα μπορεί να ανακάμψει».

Η αλλαγή είναι εφικτή!

Εγκαινιάζοντας την εκστρατεία «Ψάρια και Θαλασσινά στο Κόκκινο» το Μάρτιο, η Greenpeace επικοινώνησε με 12 αλυσίδες σούπερ μάρκετ ζητώντας αναλυτικές πληροφορίες για τα αλιεύματα που εμπορεύονται και καλώντας τες να εφαρμόσουν αυστηρότερη πολιτική για την προμήθειά τους. Η διαδικασία βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, οπότε μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν συγκεκριμένα στοιχεία ή προτάσεις από την πλευρά τους για τη βελτίωση της βιωσιμότητας στην αγορά ψαριών και θαλασσινών. Το παράδειγμα όμως του εξωτερικού αποδεικνύει ότι η αλλαγή είναι εφικτή. Στη Βρετανία οι 9 μεγαλύτερες αλυσίδες διαθέτουν πια πολιτικές προμήθειας αλιευμάτων, με τη βιωσιμότητα να αποτελεί βασικό κριτήριο προκειμένου αυτά να τοποθετηθούν στα ράφια τους.

Αν δεν είναι δυνατό να εξακριβωθεί η προέλευσή τους, δεν τα αγοράζουν. Στη Σουηδία 6 από τα 7 σούπερ μάρκετ με τα οποία επικοινώνησε η Greenpeace απέσυραν οριστικά τα είδη της κόκκινης λίστας, ενώ στη Γερμανία 9 αλυσίδες αντικατέστησαν με τόνο skipjack άλλα είδη τόνου που εμπορεύονταν σε κονσέρβα (των οποίων οι πληθυσμοί συρρικνώνονται επικίνδυνα) και έλαβαν πιστοποίηση από τον ανεξάρτητο οργανισμό MSC για τα αλιεύματα ιδιωτικής ετικέτας. Μήπως έχει έρθει η ώρα να προβούν σε αντίστοιχα μέτρα και τα ελληνικά σούπερ μάρκετ;

Τι γίνεται στην Ελλάδα

Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι τα αποθέματα μπακαλιάρου και γαρίδας μειώνονται και στις δικές μας θάλασσες. Υπεραλιευμένα στη χώρα μας θεωρούνται επίσης η κουτσομούρα, το λυθρίνι, το μπαρμπούνι και το φαγκρί, σύμφωνα με έρευνα του Κωνσταντίνου Στεργίου, καθηγητή Ιχθυολογίας - Αλιευτικής Βιολογίας του ΑΠΘ, και του Αθανάσιου Τσίκληρα, λέκτορα Θαλάσσιας Βιολογίας και Αλιευτικών Αποθεμάτων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Στα ίδια είδη το ελάχιστο επιτρεπόμενο μέγεθος αλίευσης είναι μικρότερο από το μήκος της πρώτης γενετικής ωρίμασης (δηλαδή, αυτά που ψαρεύουμε δεν έχουν προλάβει ακόμη να γεννήσουν καθόλου). Υπεραλιευμένα είναι και πελαγικά είδη όπως ο γαύρος, με τη διαφορά ότι το συγκεκριμένο ψάρι, λόγω του γρήγορου αναπαραγωγικού κύκλου του, έχει τη δυνατότητα να επανακάμπτει με σχετική ευκολία. Ωστόσο, δέχεται μεγάλη πίεση γιατί, εκτός από νωπό, διατίθεται και στις μεταποιητικές μονάδες αλιευμάτων.

«Ενα ζήτημα που έχει προκύψει εσχάτως είναι τα «ψάρια της μόδας». Κάποτε πιάναμε την πεσκανδρίτσα και είτε την τρώγαμε εμείς είτε τη ρίχναμε στη θάλασσα. Από τη στιγμή που την «ανακάλυψαν» κάποιοι και απέκτησε εμπορική αξία, κοντεύουμε να τη χάσουμε. Το ίδιο και το σαλάχι», λέει ο Δημήτρης Ζάννες, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Παράκτιων Αλιέων Νοτίου Αιγαίου. Παράλληλα, η αλιεία του γόνου, δηλαδή των μικρών ψαριών που δεν έχουν φτάσει στο στάδιο της αναπαραγωγής, που ορισμένες ψαροταβέρνες πλασάρουν ως εκλεκτή «σπεσιαλιτέ», είναι άλλη μια πληγή.

Τμηματικές προσπάθειες για την καταγραφή της κατάστασης των ιχθυαποθεμάτων στην Ελλάδα έχουν γίνει, ωστόσο πλήρη εικόνα δεν έχουμε. Το σίγουρο είναι ότι πολλά από τα ψάρια που διακινούνται στην αγορά προέρχονται συχνά από μη βιώσιμες μεθόδους αλιείας. «Εφόσον δεν έχουμε χαρτογραφήσει τα υποθαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας, που αποτελούν καταφύγιο για περισσότερα από 1.200 είδη οργανισμών, και τους κοραλλιογενείς βυθούς μας, οι μηχανότρατες μπορούν να πηγαίνουν όπου θέλουν, γιατί δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε πού βρίσκονται αυτοί οι ευαίσθητοι οικότοποι», παρατηρεί η Αντζελα Λάζου, υπεύθυνη της εκστρατείας για το θαλάσσιο περιβάλλον της Greenpeace. «Το γεγονός επίσης ότι ο μεσογειακός κανονισμός ορίζει ότι οι μηχανότρατες πρέπει να αλιεύουν σε απόσταση 1,5 μιλίου από την ακτή και η Ελλάδα έχει εκδώσει αυθαίρετα υπουργική απόφαση που τους επιτρέπει να ψαρεύουν στο 1 μίλι, δηλαδή πιο κοντά στην ακτή, ούτε αυτό αποτελεί κίνηση προς μια βιώσιμη αλιεία...»
http://www.bno.gr/